Wat is draadloze verlichting?

Wat is draadloze verlichting?

Bij draadloze verlichting communiceren armaturen, sensoren, schakelaars en andere onderdelen van het lichtmanagementsysteem via een draadloos netwerk. Daardoor zijn voor de communicatie tussen deze onderdelen vaak geen aparte stuurkabels nodig.

De armaturen hebben nog wel een voedingskabel nodig. Draadloze verlichting betekent dus niet dat de verlichting volledig zonder bekabeling of elektriciteitsnet werkt. Vooral de opdrachten voor schakelen, dimmen, sensoren en lichtscenario’s worden draadloos verzonden.

Lumeco past draadloze lichtsturing onder meer toe met Inventronics HubSense. Met dit system communiceren armaturen, sensoren en schakelaars via Bluetooth Mesh. De juiste oplossing hangt echter altijd af van het gebouw, de bestaande installatie en de gewenste functies.

Draadloze verlichting betekent niet volledig draadloos

De term draadloze verlichting kan verwarrend zijn. In professionele gebouwen moet onderscheid worden gemaakt tussen de elektrische voeding en de communicatie waarmee de verlichting wordt geregeld.

Een armatuur heeft stroom nodig om licht te produceren. Deze voeding wordt normaal gesproken via elektrische bekabeling aangevoerd. Bij draadloze lichtsturing worden vooral de regelsignalen zonder aparte communicatiekabel verzonden.

Bij een traditioneel bedraad lichtmanagementsysteem lopen naast de voedingskabels bijvoorbeeld DALI-stuurkabels door het gebouw. Bij een draadloos systeem communiceren drivers, sensoren en schakelaars via een draadloos netwerk.

Draadloze verlichting kan bestaan uit:

1. LED armaturen met een geschikte driver of communicatiemodule
2. Aanwezigheids- of bewegingssensoren
3. Daglichtsensoren
4. Draadloze schakelaars
5. Een app of configuratieprogramma
6. Eventueel een gateway voor beheer op afstand of koppeling met andere systemen

Niet ieder onderdeel hoeft volledig draadloos te zijn. Een sensor kan bijvoorbeeld zijn geïntegreerd in het armatuur en daaruit worden gevoed. Er bestaan ook draadloze schakelaars zonder batterij, zoals schakelaars die hun benodigde energie opwekken wanneer ze worden ingedrukt. HubSense ondersteunt dergelijke batterijloze schakelaars.

Hoe werkt draadloze verlichting?

Een draadloos verlichtingssysteem ontvangt opdrachten van sensoren, schakelaars, tijdschema’s of gebruikers. Deze opdrachten worden via het draadloze netwerk naar één of meerdere armaturen verstuurd.

Een eenvoudig voorbeeld:

1. Een aanwezigheidssensor detecteert iemand in een ruimte.
2. De sensor stuurt een draadloos signaal.
3. De armaturen in de ingestelde zone ontvangen de opdracht.
4. De verlichting schakelt in of dimt naar het ingestelde niveau.
5. Wanneer de ruimte weer leeg is, wordt het licht na een ingestelde tijd gedimd of uitgeschakeld.

Hetzelfde netwerk kan worden gebruikt voor daglichtregeling. Een daglichtsensor meet hoeveel natuurlijk licht aanwezig is. Is er voldoende daglicht, dimt de verlichting terug. Neemt de hoeveelheid daglicht af, dan vult het systeem het lichtniveau aan.

Welke functies beschikbaar zijn, hangt af van het gekozen systeem, de drivers, de sensoren en de configuratie.

Wat is een mesh-netwerk?

Veel professionele draadloze lichtsystemen werken met een mesh-netwerk. Binnen zo’n netwerk communiceren apparaten niet uitsluitend met één centraal toegangspunt. Geschikte apparaten geven berichten binnen het netwerk door.

Daardoor bouwt een netwerk over meerdere ruimtes of zones op. Het bereik en de betrouwbaarheid hangen onder meer af van de afstand tussen de componenten, de gebouwconstructie, de plaatsing en het gekozen systeem.

HubSense gebruikt Bluetooth Mesh voor de communicatie tussen geschikte drivers, armaturen, sensoren en schakelaars. Met de configuratiesoftware wijst de gebruiker componenten aan zones toe en stelt hij onder meer dimniveaus, vertragingstijden en daglichtregeling in. Na de installatie kan ook de kwaliteit van het netwerk worden gecontroleerd.

Werkt draadloze verlichting zonder internet?

Of draadloze verlichting een internetverbinding nodig heeft, verschilt per systeem en toepassing.

Lokale functies zoals schakelen, dimmen en reageren op een sensor kunnen bij veel systemen binnen het lokale netwerk worden uitgevoerd. Voor beheer op afstand, rapportages, software-updates of een koppeling met een gebouwbeheersysteem kan wel een gateway en internetverbinding nodig zijn.

Een smartphone of tablet kan nodig zijn om het systeem in te stellen. Dat betekent niet automatisch dat een telefoon voortdurend aanwezig moet zijn om de verlichting normaal te laten functioneren.

Vooraf moet daarom worden bepaald:

• welke functies lokaal moeten blijven werken;
• welke functies een gateway nodig hebben;
• of beheer op afstand gewenst is;

hoe de verlichting wordt bediend wanneer geen telefoon beschikbaar is.

Wat kunt u met draadloze verlichting regelen?

Draadloze verlichting doet meer dan alleen lampen in- en uitschakelen. De precieze mogelijkheden hangen af van de gekozen componenten en software.

Schakelen en dimmen

Armaturen worden afzonderlijk of per groep geschakeld en gedimd. Zo is de verlichting afgestemd op het gebruik van de ruimte.

Groepen en zones instellen

Met de software koppelt de gebruiker armaturen aan een lokaal, gang, werkgebied of andere zone. Bij een gewijzigde ruimte-indeling deelt hij deze groepen vaak opnieuw in zonder de stuurbedrading aan te passen.

Aanwezigheidsdetectie

Sensoren schakelen de verlichting in wanneer een ruimte wordt gebruikt. Wanneer niemand meer aanwezig is, dimt of schakelt het licht na een ingestelde tijd uit.

Daglichtregeling

Een daglichtsensor dimt het kunstlicht terug wanneer voldoende natuurlijk licht aanwezig is. Het systeem vult alleen het lichtniveau aan dat in de ruimte nodig is.

Lichtscenario’s

Een ruimte kan verschillende vooraf ingestelde lichtstanden krijgen. Denk aan werken, presenteren, schoonmaken, vergaderen of pauze. Gebruikers hoeven dan niet ieder armatuur afzonderlijk in te stellen.

Tijdschema’s

Het systeem past de verlichting op vooraf ingestelde momenten aan, bijvoorbeeld tijdens openingstijden, schoonmaakmomenten of verschillende gebruiksperioden.

Tunable White

Wanneer geschikte Tunable White armaturen en drivers worden toegepast, kan ook de kleurtemperatuur worden geregeld. Draadloze communicatie is dan de manier waarop de opdrachten versturen. Tunable White is de techniek waarmee de witte lichtkleur veranderd.

Wat zijn de voordelen van draadloze verlichting?

Minder stuurbedrading

Voor de communicatie tussen armaturen, sensoren en schakelaars zijn geen aparte stuurkabels nodig. De voedingsbekabeling blijft meestal wel noodzakelijk.

Dit is vooral bij renovatie voordelig. Bestaande plafonds en wanden gaan minder vaak open voor de aanleg van nieuwe stuurkabels. De werkelijke besparing hangt af van de bestaande installatie en de gekozen oplossing.

Minder bouwkundige werkzaamheden

Wanneer minder stuurkabels nodig zijn, neemt ook het aantal bouwkundige ingrepen af. Dat is interessant in gebouwen waar hakken, boren of het openen van plafonds ongewenst is.

Denk aan:

• scholen die tijdens de werkzaamheden openblijven;
• zorginstellingen waar overlast moet worden beperkt;
• kantoren die gefaseerd worden gerenoveerd;
• monumentale gebouwen;
• huurpanden;
• gebouwen met moeilijk bereikbare plafonds.

Flexibel aanpassen van ruimtes

Bij een draadloos systeem wijst software armaturen opnieuw toe aan een groep of zone. Zo sluit de indeling eenvoudig aan op verplaatste scheidingswanden of een gewijzigde ruimtefunctie.

De elektrische installatie moet daarbij nog steeds geschikt zijn voor de nieuwe indeling. Softwarematige flexibiliteit betekent niet dat iedere bouwkundige of elektrische wijziging automatisch overbodig wordt.

Sensoren en schakelaars flexibel plaatsen

Bij behoefte aan draadloze schakelaars en sensoren blijft de aanleg van nieuwe stuurkabels naar de centrale installatie achterwege. Dit geeft meer vrijheid bij de plaatsing.

De juiste positie blijft belangrijk. Een aanwezigheidssensor moet het gebruikte gebied goed waarnemen en een daglichtsensor moet representatief meten hoeveel natuurlijk licht aanwezig is.

Energie besparen met slimme lichtsturing

De draadloze communicatie zelf bespaart geen elektriciteit. Energiebesparing ontstaat door de functies die met het systeem worden aangestuurd, zoals:

• overstappen op LED verlichting;
• dimmen;
• aanwezigheidsdetectie;
• daglichtregeling;
• tijdschema’s;
• voorkomen dat verlichting onnodig op volle sterkte brandt.

De besparing verschilt per gebouw, brandtijd, bestaande verlichting en ingestelde regeling.

Minder verstoring tijdens de installatie

Minder stuurbedrading verkort de werkzaamheden en beperkt de overlast. Dat is vooral belangrijk in scholen, kantoren, zorginstellingen en andere gebouwen waar de dagelijkse activiteiten tijdens de renovatie doorgaan.

Wat zijn de nadelen en aandachtspunten?

Draadloze verlichting is niet automatisch de beste of goedkoopste oplossing voor ieder gebouw.

Bereik en gebouwconstructie

De kwaliteit van een draadloos netwerk wordt beïnvloed door de gebouwconstructie en de plaatsing van de onderdelen. Beton, metaal, technische installaties, brandwerende constructies en grote afstanden kunnen invloed hebben op de communicatie.

Daarom vereist het netwerk vooraf een zorgvuldig ontwerp en na de installatie een grondige test. Eén algemene afstand in meters biedt weinig houvast zonder kennis van het gebouw.

Compatibiliteit

Niet ieder armatuur, iedere driver of sensor kan met ieder draadloos systeem communiceren. Ook componenten die hetzelfde algemene communicatieprotocol gebruiken, zijn niet automatisch volledig uitwisselbaar.

Controleer daarom vooraf:

• welke producten worden ondersteund;
• of componenten gecertificeerd zijn;
• welke functies onderling werken;
• welke vervangende onderdelen later beschikbaar zijn;
• of koppeling met andere systemen mogelijk is.

Configuratie en inbedrijfstelling

Ook een draadloze installatie vereist engineering en technische kennis. De configuratiesoftware koppelt armaturen, stelt zones in en stemt sensoren af op de ruimte.

Een onjuist ingestelde sensor kan verlichting te vroeg uitschakelen. Een verkeerde daglichtinstelling kan zorgen voor te weinig licht of onnodig energiegebruik.

Software- en accountbeheer

Voor beheer via een app of online omgeving zijn gebruikersaccounts en toegangsrechten nodig. Bij oplevering moet duidelijk zijn:

• wie eigenaar is van het projectaccount;
• wie instellingen mag wijzigen;
• hoe nieuwe beheerders toegang krijgen;
• waar de projectdocumentatie wordt opgeslagen;
• hoe een vervangen armatuur opnieuw wordt toegevoegd.

Draadloos is niet automatisch goedkoper

Draadloze componenten kunnen duurder zijn dan eenvoudige standaarddrivers en schakelaars. Daartegenover kunnen lagere kosten staan voor stuurkabels, montagewerk en bouwkundige aanpassingen.

Een goede vergelijking kijkt daarom niet alleen naar de productprijs, maar naar de totale kosten van ontwerp, installatie, configuratie, overlast, beheer en toekomstige wijzigingen.

Draadloze verlichting of DALI?

Draadloze verlichting en DALI zijn twee verschillende manieren om professionele verlichting aan te sturen.

DALI is een gestandaardiseerd communicatieprotocol dat speciaal is ontwikkeld voor verlichting. Bij een traditionele DALI-installatie communiceren componenten via een bedrade DALI-bus. Draadloze systemen gebruiken een draadloos netwerk, bijvoorbeeld Bluetooth Mesh.

Draadloos en DALI sluiten elkaar niet altijd uit. Er bestaan ook gateways waarmee draadloze netwerken met DALI-drivers kunnen communiceren. Daarnaast bestaan er ontwikkelingen waarbij DALI-opdrachten via draadloze of IP-gebaseerde netwerken worden verstuurd.

De beste keuze hangt af van het gebouw. In een bestaand gebouw zonder stuurkabels is draadloze verlichting praktisch. In nieuwbouw kan een bedrade DALI-infrastructuur logisch zijn, omdat de benodigde kabels direct worden meegenomen.

Soms is een hybride systeem het meest geschikt. Een bestaand DALI-deel kan dan bijvoorbeeld behouden blijven, terwijl een andere verdieping of uitbreiding draadloos wordt uitgevoerd.

Wanneer is draadloze verlichting geschikt?

Draadloze verlichting is vooral interessant wanneer:

• geen geschikte stuurbedrading aanwezig is;
• het gebouw tijdens de installatie in gebruik blijft;
• plafonds en wanden zo veel mogelijk gesloten moeten blijven;
• de ruimte-indeling regelmatig verandert;
• extra sensoren of schakelaars gewenst zijn;
• de renovatie gefaseerd wordt uitgevoerd;
• flexibele modernisering van een bestaande installatie nodig is;
• afzonderlijke regeling per ruimte nodig is.

Niet alleen de technische mogelijkheid van draadloze verlichting, maar vooral de geschiktheid voor het gebouw bepaalt de keuze. De functies, het netwerk, de bediening en het toekomstige beheer moeten bij het gebouw passen.

Wanneer is draadloze verlichting geschikt?

Draadloze verlichting is vooral interessant wanneer:

• geen geschikte stuurbedrading aanwezig is;
• het gebouw tijdens de installatie in gebruik blijft;
• plafonds en wanden zo veel mogelijk gesloten moeten blijven;
• de ruimte-indeling regelmatig verandert;
• extra sensoren of schakelaars gewenst zijn;
• de renovatie gefaseerd wordt uitgevoerd;
• flexibele modernisering van een bestaande installatie nodig is;
• afzonderlijke regeling per ruimte nodig is.

Niet alleen de technische mogelijkheid van draadloze verlichting, maar vooral de geschiktheid voor het gebouw bepaalt de keuze. De functies, het netwerk, de bediening en het toekomstige beheer moeten bij het gebouw passen.

Wanneer is bedrade verlichting logischer?

Een bedraad systeem kan logischer zijn wanneer:

• het om nieuwbouw gaat en stuurbedrading eenvoudig kan worden aangelegd;
• al een bruikbare DALI-infrastructuur aanwezig is;
• het gebouw vaste ruimte-indelingen heeft;
• uitgebreide integratie met andere gebouwsystemen nodig is;
• de opdrachtgever één specifieke bedrade standaard voorschrijft;
• de omgeving ongunstig is voor draadloze communicatie;
• beheer en onderhoud volledig zijn ingericht op DALI.

De keuze is niet altijd draadloos tegenover bedraad. Lumeco beoordeelt ook of een combinatie van beide systemen meerwaarde heeft.

Kan draadloze verlichting in bestaande armaturen worden toegepast?

Draadloze lichtsturing vereist niet automatisch vervanging van alle armaturen. Afhankelijk van de bestaande installatie zijn er drie mogelijkheden.

Bestaande armaturen renoveren met draadloze verlichting

Als de bestaande TL armaturen visueel in goede staat verkeren en de behuizing technisch in orde is, komen ze in aanmerking voor ombouw naar LED verlichting. Daarbij maken de TL buis en de bestaande elektronische componenten plaats voor een LED driver met draadloze communicatie en een geschikte LED buis.

Nieuwe draadloze armaturen plaatsen

Wanneer renovatie technisch of economisch niet verantwoord is, plaatsen we nieuwe armaturen met draadloze componenten.

Hoe wordt draadloze verlichting geïnstalleerd en ingeregeld?

Een goed draadloos verlichtingssysteem begint bij de ruimte en niet bij de app.

1. Inventarisatie

Lumeco beoordeelt de bestaande armaturen, bekabeling, ruimte-indeling, gebouwconstructie, gebruikers en gewenste functies.

2. Ontwerp

Daarna bepalen we welke armaturen, drivers, sensoren, schakelaars en bedieningsmogelijkheden nodig zijn. Ook delen we de zones in.

3. Installatie

We plaatsen de armaturen en overige componenten en passen waar nodig de voedingsbekabeling aan.

4. Configuratie

We koppelen de componenten aan het draadloze netwerk en wijzen ze toe aan de juiste zones. Vervolgens stellen we dimniveaus, sensoren, vertragingstijden, daglichtregeling en scenario’s in.

5. Test en oplevering

Na de configuratie worden de werking en netwerkkwaliteit gecontroleerd. Ook testen we of de verlichting logisch reageert op schakelaars, aanwezigheid, daglicht en ingestelde tijden.

Bij oplevering is duidelijk hoe het systeem is opgebouwd, wie toegang heeft tot de instellingen en hoe een component later kan worden vervangen. HubSense ondersteunt het toewijzen van armaturen aan zones, het aanpassen van profielen en het testen van de netwerkkwaliteit na inbedrijfstelling.

Waar wordt draadloze verlichting toegepast?

Draadloze verlichting kantoren

In kantoren kan draadloze verlichting worden gebruikt voor werkplekken, vergaderruimtes, gangen en algemene ruimtes. De groepen zijn aanpasbaar wanneer werkplekken of scheidingswanden veranderen.

Draadloze verlichting scholen

Scholen hebben veel afzonderlijke ruimtes en verschillende gebruikstijden. Draadloze sensoren en schakelaars maken regeling per klaslokaal, gang of kantine mogelijk. De installatie kan bovendien gefaseerd worden uitgevoerd om het onderwijs zo min mogelijk te verstoren.

Draadloze verlichting zorginstellingen

In zorggebouwen zijn eenvoudige bediening en minimale overlast belangrijk. Draadloze lichtsturing zorgt dan renovatie minder bouwkundige werkzaamheden nodig zijn. Betrouwbare handmatige bediening is altijd beschikbaar waar dat voor medewerkers en bewoners nodig is.

Draadloze verlichting bedrijfshallen en magazijnen

In grote bedrijfshallen verdeelt het systeem de verlichting in zones en activeert het alleen de zones die in gebruik zijn. De hoogte, metalen constructies en grote afstanden vereisen extra aandacht bij het netwerkontwerp.

Draadloze verlichting monumentale gebouwen

In monumentale panden is het vaak ongewenst om muren en plafonds open te breken voor nieuwe stuurbedrading. Draadloze communicatie kan het aantal ingrepen beperken, mits de gebouwconstructie voldoende netwerkdekking mogelijk maakt.

Praktijkvoorbeeld: draadloze verlichting bij het Da Vinci College

Voor het Da Vinci College in Dordrecht installeerde Lumeco 5.311 nieuwe armaturen. Schakelaars, sensoren en armaturen werden draadloos gekoppeld via Inventronics HubSense.

De verlichting kan per zone worden geschakeld en gedimd. Klaslokalen, kantines, gangen en andere ruimtes zijn opgenomen in hetzelfde draadloze systeem. Na oplevering kregen medewerkers uitleg, zodat zij de verlichting per zone kunnen regelen.

De werkzaamheden werden afgestemd op de onderwijsplanning, zodat de lessen zo veel mogelijk konden doorgaan. Volgens de projectberekening bespaart de nieuwe installatie jaarlijks ongeveer 370.000 kWh en 171.542 kilogram CO2. Die besparing komt voort uit de totale renovatie, waaronder de overstap naar LED verlichting en de toegepaste lichtregeling.

Wat kost draadloze verlichting?

De kosten van draadloze verlichting hangen af van het gebouw en de gewenste functies.

Belangrijke kostenfactoren zijn:

• het aantal armaturen;
• hergebruik, renovatie of vervanging van bestaande armaturen;
• draadloze drivers of communicatiemodules;
• het aantal sensoren en schakelaars;
• de gekozen software;
• een eventuele gateway;
• installatie en aanpassing van voedingsbekabeling;
• configuratie en inbedrijfstelling;
• testen en documenteren;
• toekomstige ondersteuning en beheer.

Draadloze componenten kunnen een hogere aanschafprijs hebben dan eenvoudige standaardcomponenten. Daartegenover staan minder stuurkabels, minder montagewerk en minder bouwkundige werkzaamheden.

Een betrouwbare vergelijking moet daarom worden gemaakt op basis van de totale projectkosten. Alleen de prijs van een armatuur of driver zegt niet genoeg.

Checklist: is draadloze verlichting geschikt voor uw gebouw?

Draadloze verlichting kan interessant zijn wanneer u meerdere vragen met ja beantwoordt:

• Ontbreekt er geschikte stuurbedrading?
• Moet het gebouw tijdens de werkzaamheden openblijven?
• Mogen plafonds en wanden zo min mogelijk worden geopend?
• Verandert de indeling van de ruimtes regelmatig?
• Wilt u sensoren of extra schakelaars toevoegen?
• Wilt u armaturen per zone kunnen regelen?
• Is een gefaseerde renovatie gewenst?
• Moet bestaande verlichting worden vernieuwd of gerenoveerd?
• Is eenvoudige bediening via schakelaars, app of software gewenst?
• Is duidelijk wie het systeem na oplevering gaat beheren?

Bij een geschikte bestaande DALI-installatie of eenvoudig aan te leggen stuurbedrading ligt een bedrade of hybride oplossing meer voor de hand.

Hoe pakt Lumeco draadloze verlichting aan?

Lumeco begint met een opname van het gebouw en de bestaande installatie. We beoordelen de armaturen, bekabeling, ruimte-indeling, gebruikers, bouwkundige beperkingen en gewenste functies.

Daarna vergelijken we de mogelijke oplossingen. Dat kan een draadloos systeem, bedraad DALI-systeem of een combinatie daarvan zijn. De keuze wordt niet alleen gebaseerd op de aanschafprijs, maar ook op installatie, gebruiksgemak, flexibiliteit, onderhoud en toekomstig beheer.

Vervolgens verzorgen we:

1. lichtadvies en lichtberekeningen;
2. keuze of renovatie van armaturen;
3. ontwerp van zones en bediening;
4. levering en installatie;
5. configuratie van sensoren en scenario’s;
6. controle van de werking en netwerkkwaliteit;
7. uitleg aan gebruikers;
8. technische documentatie en oplevering.

Zo ontstaat geen verzameling losse draadloze producten, maar een lichtsysteem dat past bij het gebouw en het dagelijkse gebruik.

Advies over draadloze verlichting

Wilt u weten of draadloze verlichting geschikt is voor uw kantoor, school, zorginstelling, bedrijfshal of ander utiliteitsgebouw?

Lumeco helpt bij de keuze tussen draadloze verlichting, DALI en hybride lichtmanagement. We verzorgen het volledige traject, van inventarisatie en lichtontwerp tot installatie, configuratie en inbedrijfstelling.