Wat is lichtmanagement?

Wat is lichtmanagement?

Lichtmanagement is het slim regelen, afstemmen en automatiseren van verlichting voor optimaal comfort en een laag energieverbruik. Met lichtmanagement heeft u volledige controle over de verlichting in uw pand. Bepaal per ruimte, zone of situatie welk licht nodig is. Denk aan vooraf ingestelde lichtscènes, aparte zones, automatisch dimmen en automatisch aan en uit schakelen. Zo heeft u overal en op elk moment het gewenste licht, zonder dat u ernaar om hoeft te kijken. Dit verhoogt het comfort en gebruiksgemak, terwijl u maximaal bespaart op het energieverbruik van uw verlichting.

Wat zijn lichtmanagementsystemen?

Een lichtmanagementsysteem stuurt de verlichting binnen een gebouw of ruimte aan. Het systeem bestaat onder andere uit software, sensoren en een bedrade of draadloze aansturing. Met de software stellen we de verlichting naar wens in. Zo regelen we het schakelen, dimmen, tijdschema’s en de werking van sensoren. Voorbeelden van software voor lichtmanagementsystemen zijn Wattstopper Plus en HubSense.

Wat zijn de voordelen van lichtmanagement?

Lichtmanagement is toekomstbestendig en levert concrete voordelen op voor energieverbruik, comfort en gebruiksgemak.

• Laag energieverbruik: Verlichting brandt alleen wanneer nodig en op de minimale vereiste sterkte.
• Lagere energiekosten: Minder energieverbruik leidt direct tot lagere energiekosten. Door automatisch schakelen en dimmen voorkomt u onnodige branduren.
• Langere levensduur: Verlichting staat minder vaak en minder intensief aan. Daardoor neemt slijtage af en gaat de verlichting langer mee. Dat zorgt weer voor minder onderhoud aan uw armaturen.
• Meer comfort: Met lichtmanagement stemt u het licht af op de ruimte en taak. Zo heeft u in elke situatie het gewenste licht.
• Meer gebruiksgemak: Verlichting schakelt, dimt en past zich automatisch aan. Medewerkers hoeven verlichting minder vaak handmatig te bedienen.
• Meer inzicht: Monitoring en rapportages tonen energieverbruik, branduren en gebruikspatronen. Zo ziet u waar extra besparing of optimalisatie mogelijk is.
• Signaleert storingen: Uw lichtmanagementsysteem signaleert automatisch welke armaturen in uw pand storing hebben.

Welke functies en mogelijkheden heeft lichtmanagement?

Stem verlichting af op het gebruik van uw pand. U kunt verlichting indelen in zones, vooraf instellen met lichtscenes en automatisch laten schakelen en dimmen. Via data, monitoring, app bediening en koppelingen met gebouwbeheer krijgt u meer inzicht en controle. Zo heeft u altijd licht dat past bij uw situatie.

Automatische aan-en uit schakelen

Maak gebruik van aanwezigheids- en bewegingssensoren. Verlichting schakelt automatisch in bij beweging of aanwezigheid. Bij afwezigheid schakelt de verlichting automatisch uit.

Automatisch dimmen

Daglichtsensoren meten continu hoeveel daglicht aanwezig is. Bij veel daglicht dimt de verlichting automatisch naar een lager niveau. Bij weinig daglicht verhoogt het systeem de lichtsterkte. Zo blijft het ingestelde lichtniveau constant.

Handmatige bediening

Als gebruiker houdt u controle over uw verlichting. Ook handmatige bediening via schakelaars blijft mogelijk naast automatische instellingen.

Tijdschema’s

Tijdschema’s schakelen of dimmen verlichting op vooraf ingestelde tijden. Bijvoorbeeld op basis van openingstijden, pauzetijden of schoonmaakrondes.

Verlichtingszones instellen

Door zones in te stellen, verdeelt u uw pand in aparte lichtgroepen. Elke zone krijgt eigen instellingen en sensoren en verzamelt zijn eigen data.

Lichtscenes instellen

Met lichtscenes schakelt u eenvoudig naar vooraf bepaalde lichtinstellingen. Met één druk op de knop activeert u de juiste sfeer of functie. Denk aan verlichtingsinstellingen voor overleg, presentaties, schoonmaak of nachtdienst.

Monitoring en rapportages

Monitoring geeft inzicht in energieverbruik en gebruikspatronen. Rapportages tonen waar besparing of optimalisatie mogelijk is. Deze data help u om uw verlichtingssysteem continu te optimaliseren.

Biodynamische verlichting

Biodynamische verlichting volgt het natuurlijke ritme van daglicht. De lichtkleur en intensiteit veranderen automatisch gedurende de dag. Dit ondersteunt alertheid, concentratie en welzijn.

Bediening via app

Er zijn mogelijkheden om uw verlichting eenvoudig via een app te bedienen. U past zones, lichtscenes en schema’s aan. Dit maakt een lichtmanagementsysteem flexibel in gebruik.

Koppeling aan gebouwbeheer

Koppel uw lichtmanagementsysteem aan uw bestaande gebouwbeheersysteem. Zo werken installaties slimmer samen binnen één omgeving en maakt het beheer overzichtelijker.

Onderhoud en storingsmeldingen

Een lichtmanagementsysteem signaleert storingen en afwijkingen automatisch. U ontvangt meldingen over defecte armaturen of afwijkend verbruik. Zo blijf het overzichtelijk en plant u onderhoud sneller en gerichter in.

Hoe werkt lichtmanagement?

Lichtmanagement werkt via een centraal systeem dat de verlichting aanstuurt. Het systeem is een combinatie van computersoftware, sensoren en de besturing die de verlichting automatiseert. Samen zorgen deze onderdelen ervoor dat verlichting automatisch reageert op het gebruik van een ruimte.

Welke soorten lichtmanagement zijn er?

Lichtmanagement is een verzamelbegrip voor slimme manieren van verlichten. DALI lichtmanagement, draadloze verlichting, daglichtregeling, automatisch schakelen zijn allemaal vormen en soorten van lichtmanagement.

Wat is DALI lichtmanagement en hoe werkt het?

DALI is een standaardtaal waarmee verlichting en apparaten, zoals sensoren, met elkaar communiceren. Deze open standaard staat geprogrammeerd in de LED driver van de armatuur. Verlichtingsfabrikanten gebruiken DALI om verlichting en apparaten slim met elkaar te verbinden. DALI apparaten herkent u aan het officiële logo op het product. Dankzij deze communicatie schakelt en dimt verlichting automatisch. Apparaten sturen signalen naar elkaar door, waardoor het licht reageert op bijvoorbeeld aanwezigheid, beweging en/of daglicht.

Wat is het verschil tussen DALI en draadloze verlichting?

Het grootste verschil zit in de manier waarop de armaturen met elkaar communiceren. Een DALI installatie gebruikt hiervoor een bedrade DALI-verbinding. Draadloze verlichtingssystemen communiceren via een draadloos netwerk en hebben daarom geen aparte communicatiebekabeling nodig. Lees hier meer over het verschil tussen DALI en draadloos.

Is nieuwe bekabeling nodig voor lichtmanagementsysteem?

Kiest u voor een draadloos lichtmanagementsysteem? Dan is in de meeste gevallen geen nieuwe bekabeling nodig. We vervangen de bestaande verlichting één op één en plaatsen waar nodig sensoren. Bij een DALI systeem is wel een DALI verbinding nodig. In sommige situaties kunnen we bestaande bekabeling hergebruiken.

Een nieuwe trend zijn hybride systemen. Hierbij combineren we bekabelde DALI armaturen met draadloze armaturen. Dit is vooral interessant op locaties waar nieuwe bekabeling lastig of niet mogelijk is, zoals in monumentale panden.

Lichtmanagement per sector en toepassing

Lichtmanagement heeft in elke sector positieve effecten. In kantoren draait het om flexibiliteit, comfort en energiebesparing. In zorginstellingen staat een gezonde en veilige omgeving centraal. In sporthallen zorgt lichtmanagement voor de juiste verlichting bij iedere activiteit. Daarom kijken wij altijd naar de het gebruik, de gebruiker en de functie van een ruimte voor de best passende verlichtingsoplossing.

Kantoren

In kantoren wisselt het gebruik van ruimtes gedurende de dag. Denk aan werkplekken, vergaderruimtes, stilteplekken en ontvangstruimtes. Met lichtmanagement stemt u verlichting af op aanwezigheid, daglicht en het type werk. Medewerkers hebben altijd passend licht voor concentratie, overleg of het geven van een presentatie. Deze aanpak past goed bij kantoorpanden waar flexibiliteit, comfort en energiebesparing samenkomen. In Provinciehuis Utrecht koppelde we een nieuw lichtmanagementsysteem aan het bestaande klimaatsysteem. Verlichting, ventilatie en verwarming geïntegreerd in één slim gebouwbeheersysteem.

Zorginstellingen

In zorginstellingen draagt lichtmanagement bij aan comfort, veiligheid en gebruiksgemak. Bijvoorbeeld bewegingssensoren in badkamers, zodat bewoners veilig hun weg vinden zonder handmatig de verlichting aan te zetten. Daarnaast is het mogelijk om met verlichting het natuurlijke daglicht na te bootsen. Met biodynamische verlichting past de lichtopbrengst en lichtkleur zich automatisch aan gedurende de dag. Bij Stichting Sint Jacob paste we biodynamische verlichting toe. Hierdoor kregen ouderen met dementie meer gevoel bij het moment van de dag.

Ziekenhuis

In een ziekenhuis bevinden zich veel verschillende ruimtes. Denk aan behandelkamers, patiëntenkamers, gangen, operatiekamers en kantines. Met lichtmanagement krijgt elke ruimte een verlichtingsoplossing die aansluit op de situatie. Denk aan vooraf ingestelde dag- en nachtscènes, zodat verlichting beter aansluit op het ritme van patiënten en medewerkers. Deze aanpak pasten we ook toe bij Rijnstate in Arnhem

Onderwijs

In het onderwijs draagt verlichting bij aan concentratie en leerprestaties. In lokalen wisselen situaties vaak. Denk aan klassikaal lesgeven, presentaties, toetsen of het bekijken van lesmateriaal op een digibord of televisie. Met lichtmanagement past de docent het lichtniveau eenvoudig aan per situatie. Bijvoorbeeld via een app of bedieningspaneel. Zo ontstaat snel de juiste lichtinstelling voor uitleg, focus of rust in de klas. Deze aanpak pasten we ook toe bij Hogeschool Rotterdam.

Sporthal

In sporthallen wisselen activiteiten vaak per dagdeel. Denk aan schoolsport, trainingen, wedstrijden of professionele sport. Met lichtmanagement stelt u per activiteit de juiste lichtscène in. Voor een professionele wedstrijd is vaak ander licht nodig dan voor een gymles.

Daarnaast zijn verschillende velden of zones apart aan te sturen. Zo gebruikt u alleen verlichting waar en wanneer dat nodig is. Deze aanpak pasten we ook toe bij Sportcentrum Galgenwaard, met vooraf ingestelde verlichtingsinstellingen voor bijvoorbeeld gym of professionele wedstrijden.

Bedrijfshal

Veel delen van een bedrijfshal of magazijn zijn niet continu in gebruik. Medewerkers werken vaak in specifieke zones of delen van gangpaden. Juist daar valt veel energie te besparen met lichtmanagement. Bij de bedrijfshal van Bell Textron installeerde we per armatuur een bewegingssensor in de gangpaden van het magazijn. Daardoor brandde alleen de verlichting die nodig was om veilig spullen te pakken.

Wanneer is lichtmanagement een slimme keuze?

Lichtmanagement zorgt ervoor dat verlichting slimmer, zuiniger en gebruiksvriendelijker werkt. Niet elk pand vraagt om dezelfde oplossing. Daarom kijken wij naar het gebruik van ruimtes, het aantal branduren en het gewenste niveau van controle. Zo bepaalt u of lichtmanagement past bij uw situatie.

Wanneer kiest u wel voor LMS?

Kies voor lichtmanagement wanneer u volledige controle over uw verlichting wilt en daarmee comfort, gebruiksgemak en energiebesparing wilt maximaliseren. Dit past vooral bij panden met wisselend gebruik, zoals kantoren, zorginstellingen, scholen, sporthallen en bedrijfshallen. Verlichting brandt dan alleen waar, wanneer en op welke manier dat nodig is. Ook krijgt u meer inzicht in verbruik, prestaties en onderhoud. U verlaagt de energiekosten en maakt het beheer eenvoudiger.

Wanneer kiest u niet voor LMS?

Lichtmanagement is niet altijd de beste keuze. Soms wegen de investering en extra techniek niet op tegen het rendement. Wij denken graag met u mee.

Wat kost lichtmanagement?

De kosten van lichtmanagement hangt af van veel verschillende factoren. Denk aan de ruimtes, huidige installatie, het aantal en type armaturen, het gekozen systeem, draadloze bediening en het gebruik van sensoren. Dit zijn slechts enkele voorbeelden. Iedere situatie vraagt om een oplossing op maat. Daarom is een algemene kostenindicatie niet mogelijk.

Wat is de terugverdientijd van lichtmanagement?

De terugverdientijd is afhankelijk van de oude en nieuwe situatie. Hieronder ziet u een indicatie van terugverdientijd in verschillende situaties.

• 1 tot 4 jaar:  Wanneer we TL ombouwen naar LED inclusief eenvoudige aanwezigheids-, daglicht- of tijdregeling.
• 4 tot 8 jaar: Voor een uitgebreider lichtmanagementsysteem met individuele aansturing, software en centrale monitoring.
• 8 jaar of langer: Wanneer we een bestaand gebouw achteraf moeten voorzien van extra bekabeling, gateways, softarelicenties en een complex gebouwbeheersysteem-koppeling.

Wat houdt de inbedrijfstelling van een lichtmanagementsysteem in?

Een inbedrijfstelling omvat alle werkzaamheden waarmee we de geïnstalleerde verlichting configureren, testen en afstemmen op het daadwerkelijke gebruik van uw gebouw. Daarbij houden we rekening met de wensen van de klant, de indeling van het gebouw en het gebruik van de verschillende ruimtes. Een inbedrijfstelling bestaat onder andere uit:

• Controleren of alle componenten correct zijn aangesloten
• Armaturen, sensoren en schakelaars identificeren
• Componenten aan ruimtes en regelgroepen toewijzen
• Lichtniveaus, dimstanden en lichtscénes instellen
• Aanwezigheidsdetectie en daglichtregeling programmeren
• Nalooptijden en uitschakelgedrag instellen
• Centrale bedieningen en functies voor handmatige bediening configureren
• Koppelingen met het gebouwbeheersysteem testen
• De werking in iedere ruimte controleren
• Instellingen waar nodig aanpassen

Een lichtmanagementsysteem onderhouden

Net als iedere technische installatie heeft ook een lichtmanagementsysteem periodiek onderhoud nodig. Het systeem bestaat niet alleen uit armaturen, maar ook uit sensoren, regelapparatuur, communicatiepoorten, software, netwerken en geprogrammeerde instellingen.

Tijdens het onderhoud controleren we of alle onderdelen goed functioneren en nog aansluiten op het gebruik van het gebouw. We testen sensoren, controleren storingen, beoordelen de communicatie tussen componenten en actualiseren waar nodig de software en instellingen.

Ook het gebruik en de indeling van ruimtes veranderen in de loop van de tijd. Een vergaderruimte krijgt bijvoorbeeld een andere functie of medewerkers gebruiken een werkzone op andere tijden. Door instellingen zoals lichtniveaus, nalooptijden, daglichtregeling en aanwezigheidsdetectie hierop aan te passen, blijft het systeem energiezuinig, comfortabel en betrouwbaar.

Kan lichtmanagement ook in bestaande gebouwen worden toegepast?

Ja, lichtmanagement is geschikt voor bestaande gebouwen. Daarvoor hoeven we niet altijd de volledige elektrische installatie te vervangen. Vaak kunnen we bestaande voedingspunten, bekabeling en armaturen hergebruiken en aanpassen. Hierdoor voegen we lichtmanagement toe zonder een ingrijpende verbouwing.

Afhankelijk van de bestaande situatie adviseren we een draadloos, bekabeld of hybride lichtmanagementsysteem. Bij deze keuze kijken we onder andere naar:

• De bestaande installatie: we onderzoeken of er al DALI-bekabeling, sensoren, regelapparatuur of een gebouwbeheersysteem aanwezig is en of we deze onderdelen kunnen hergebruiken of uitbreiden.
• De bestaande armaturen: We beoordelen de technische staat van de armaturen en controleren of we ze kunnen ombouwen, aanpassen of volledig moeten vervangen.
• De mogelijkheden voor aanvullende bekabeling: bij goed bereikbare plafonds en kabelroutes kan een bekabeld systeem een geschikte oplossing zijn. Wanneer nieuwe bekabeling aanleggen veel overlast of hoge kosten veroorzaakt, kan een draadloos systeem aantrekkelijker zijn.
• De indeling en het gebruik van het gebouw: kantoren, gangen, magazijnen, leslokalen en technische ruimtes vragen elk om een eigen combinatie van aanwezigheidsdetectie, daglichtregeling en bediening.
• De gewenste functies: denk aan aanwezigheidsregeling, daglichtafhankelijk dimmen, lichtscènes, tijdschema’s, centrale bediening, energiemonitoring en een koppeling met het gebouwbeheersysteem.
• De wensen van de opdrachtgever: we houden rekening met gebruikerscomfort, flexibiliteit, energiebesparing, beheerbaarheid, beschikbare investering en het toekomstige gebruik van het gebouw.
• Toekomstige wijzigingen: wanneer de indeling van ruimtes regelmatig verandert, kan een draadloos of hybride systeem aantrekkelijk zijn. Groepen, zones en instellingen passen we dan softwarematig aan.
• Het gebruik van het gebouw tijdens de werkzaamheden: wanneer het gebouw in gebruik blijft, kunnen we de werkzaamheden gefaseerd uitvoeren. Zo beperken we de overlast voor gebruikers.

Na de technische opname stellen we een oplossing samen die past bij het gebouw, het gebruik en de wensen van de opdrachtgever. Daarbij behouden we zo veel mogelijk van de bestaande installatie, zonder concessies te doen aan betrouwbaarheid, gebruiksgemak en energiebesparing.

Kan LED met lichtmanagement in oude TL armatuur?

Ja, wij bouwen uw armaturen om naar LED en passen lichtmanagement toe. Wilt u overstappen van TL naar LED? Dan kiest u één van de oplossingen:

• Nieuwe armaturen plaatsen: U vervangt de bestaande TL armaturen volledig door nieuwe LED armaturen.
• Bestaande armaturen ombouwen naar LED: Wij bouwen uw bestaande armaturen volledig om van TL naar LED. We vervangen de interne bedrading en plaatsen een LED-driver met een LED TL buis. De CE markering blijft behouden en het armatuur gaat minstens 100.000 uur mee.

Wij adviseren om waar mogelijk en gewenst, bestaande armaturen om te bouwen naar LED. U behoudt de behuizing van uw huidige armaturen en voorkomt onnodige verspilling van materialen. Zo kiest u voor een duurzame en efficiënte oplossing. Ook omgebouwde armaturen kunnen wij eenvoudig voorzien van lichtmanagement.

Is het mogelijk om lichtmanagement te combineren in een bestaand gebouwbeheersysteem?

Ja, dat is mogelijk. Of het praktisch en economisch verstandig is, hangt af van het bestaande gebouwbeheersysteem, het gekozen lichtmanagementsysteem en de beschikbare communicatieprotocollen. De koppeling gebeurt meestal door middel van:

• Directe inkoppeling van DALI lijnen op het gebouwbeheersysteem
• Koppeling met een KNX gateway
• Koppeling via BACnet
• Koppeling met een API
• Schakeling met harde contacten / IO modules

Een koppeling gebeurt op drie niveau’s:

• Alleen uitlezen: het gebouwbeheersysteem ontvangt informatie over branduren, storingen, energieverbruik en de status van armaturen.
• Centrale bediening: vanuit het gebouwbeheersysteem kunnen verlichtingszones worden in- en uitgeschakeld, gedimd of in een vooraf ingestelde scène worden gezet.
• Volledige integratie: de verlichting werkt samen met andere gebouwinstallaties en reageert bijvoorbeeld op aanwezigheid, openingstijden, beveiliging, klimaatregeling en calamiteiten.

Een koppeling kan het energieverbruik verlagen en het comfort verbeteren. Denk bijvoorbeeld aan de koppeling tussen verlichting, verwarming en koeling. Zodra iemand een ruimte gebruikt, registreert de bewegingssensor de aanwezigheid. Het systeem schakelt vervolgens de verlichting in en start automatisch met verwarmen of koelen. Door de verlichtingssensor te laten communiceren met de klimaatinstallatie, automatiseert u het volledige proces.

Kwaliteit, veiligheid en normen voor verlichting

Verlichting moet voldoen aan de geldende veiligheidseisen. Goed licht draagt bij aan een veilige omgeving voor gebruikers. Een lichtmanagementsysteem verbetert de veiligheid in uw pand.

NEN normen

Voor de meeste situaties gelden Europese richtlijnen voor de hoeveelheid licht op een oppervlakte. Met lichtmanagement zorgen we ervoor dat de verlichting hier altijd aan voldoet. Dankzij automatische daglicht en dimregeling blijft de hoeveelheid licht op een oppervlak constant.

Veiligheid door verlichting

Verlichting heeft invloed op veiligheid en oriëntatie. Gebruikers moeten goed zien waar zij lopen of werken. Met lichtmanagement brandt verlichting op de juiste plek en op het juiste moment. Denk aan automatisch licht in gangen, trappenhuizen, magazijnpaden of sanitaire ruimtes. Zo verkleint u risico’s en verhoogt u de veiligheid in uw pand.

Veelgemaakte misverstanden over lichtmanagement

Misverstand 1: Lichtmanagement is alleen interessant voor grote gebouwen.

In kleinere kantoren, scholen, magazijnen en technische ruimtes kan aanwezigheids- en daglichtregeling een slimme keuze zijn. Met Inventronics HubSense zijn de overkoepelende kosten laag, zodat het zelfs al interessant is vanaf 1 ruimte.

Misverstand 2: Een sensor schakelt alleen het licht aan en uit.

Sensoren kunnen ook daglicht meten, dimniveaus regelen, zones koppelen, gebruik registreren en verschillende scenario’s activeren.

Misverstand 3: LED verlichting is al zuinig; dus regeling voegt weinig toe.

LED verlaagt het energieverbruik. Met lichtmanagement besparen we 20 tot 40% boven op de besparing die LED verlichting al oplevert.

Misverstand 4: De verlichting staat alleen aan wanneer iemand aanwezig is.

Dit geldt alleen als detectiezones, nalooptijden en instellingen goed zijn ontworpen en ingeregeld. Een slecht ingesteld systeem kan ervoor zorgen dat de verlichting onnodig lang aan blijft staan.

Misverstand 5: Draadloos lichtmanagement is onbetrouwbaar.

De betrouwbaarheid hangt vooral af van systeemkeuze, ontwerp en zorgvuldig instellen, testen en opleveren van het systeem. Door de toepassing van Bluetooth Networked Lighting Control (bij HubSense) creëren we een betrouwbaar en stabiel netwerk.

Misverstand 6: Met DALI is het gebouw automatisch slim geregeld.

DALI is een communicatieprotocol waarmee verlichtingscomponenten met elkaar kunnen communiceren. Het protocol maakt slimme lichtregeling mogelijk, maar zorgt daar niet automatisch voor. Daar zijn ook geschikte sensoren, software, een goede zone-indeling, doordachte regelstrategieën en een correcte programmering voor nodig.

Misverstand 7: Na installatie hoeft er niets meer aan het systeem te gebeuren.

Een lichtmanagementsysteem blijft optimaal functioneren door een goede inbedrijfstelling, controle na ingebruikname en periodieke optimalisatie. Het gebruik en de indeling van een gebouw kunnen in de loop van de tijd veranderen. Door hier al in het ontwerp rekening mee te houden, blijft het systeem langdurig betrouwbaar, efficiënt en passend bij de situatie.

Verlichtingsadvies

Wij denken graag met u mee over de juiste keuzes voor lichtmanagement. Van de eerste inventarisatie tot en met de installatie: wij regelen het volledige traject. Ons team bestaat uit adviseurs, projectleiders, werkvoorbereiders en monteurs. U heeft één vast aanspreekpunt. Dat zorgt voor korte lijnen en duidelijke communicatie. Wij installeren lichtmanagementsystemen met minimale hinder voor uw bedrijfsvoering. Neem contact met ons op voor vrijblijvend advies.