Lux en Lumen

Twee begrippen uit de natuurkunde die worden gebruikt voor het bepalen van de lichtsterkte en lichtopbrengst.

  • Lux – hoeveelheid licht op de werkplek
  • Lumen – licht dat de lichtbron opbrengt

lux lumen candelaVereenvoudigde weergave

Het ontstaan van lux en lumen als meetwaarden

Verlichtingssterkte wordt uitgedrukt in de eenheid Lux (Latijn:licht). Lang geleden, voordat elektriciteit bestond, werd lichtsterkte afgemeten met een kaars (candela). Candela werd een gestandaardiseerde eenheid om verlichtingssterkte in een bundel uit te drukken. Één Candela, is de lichtsterkte van één standaard kaars. Hoe smaller de lichtbundel, hoe hoger de candela.

Voor de natuurkundigen onder ons de uitgebreide definitie: 1 candela is 1/60 deel van de lichtsterkte in loodrechte richting van een zwarte straler met een oppervlakte van 1 cm², bij het stolpunt van vloeibaar platina (2046 K) onder een druk van 101 325 N/m² .

Vervolgens is candela als basis gebruikt voor een nieuwe eenheid, ‘lumen’. De definitie van lumen:”Eenheid voor de totale hoeveelheid licht in een lichtbundel” (Kernerman, 2014). Toegepast op verlichtingsproducten is het een maat voor de totale hoeveelheid zichtbaar licht die een lichtbron in alle richtingen uitstraalt.  Vandaag de dag wordt lumen steeds vaker gebruikt om de hoeveelheid licht van een lichtbron te uit te drukken. Maar hier kun je nog niet zoveel mee. Het hangt van de omgeving af hoeveel licht je daadwerkelijk ervaart. Lamp X geeft in een toiletruimte meer licht dan in een sporthal. Voor het meten en uitdrukken van de hoeveelheid licht in een bepaalde omgeving is de eenheid ‘lux’ ontwikkeld.

Lux als betrouwbare meetwaarde voor verlichting

Lux wordt als waarde gehanteerd om de hoeveelheid licht per vierkante meter te weergeven. 1 lux staat gelijk aan 1 lumen per vierkante meter (m²). Hierdoor wordt de tekortkoming van lumen ondervangen. Terugkomend op het voorbeeld van het toilet; creëert lamp X in een toiletruimte een hogere luxwaarde dan in een sporthal. Lux is de meest betrouwbare waarde voor het bepalen van de hoeveelheid licht. Een korte opsomming van een aantal algemene luxwaarden:

Situatielux
zonlicht100.000
daglicht15.000
bewolkte dag1.000
donkere dag100
volle maan0,1


Luxwaarden voor verschillende toepassingen

De Europese Unie heeft normen gesteld voor luxwaarden in diverse binnenverlichtingsomgevingen. Dit is vastgelegd in NEN 1246-1.

Kantoorpandenlux Scholenlux
kantoorruimte300gymnastieklokaal375
vergaderruimte500klaslokaal300
gang100collegezaal500
receptie300praktijklokaal750
archief200toilet100
kantine200tekenlokaal800
Bedrijfshallen/industrielux Sportaccommodatieslux
opslag- en voorraad100gymzaal300
expeditie en verpakkingsruimte300sporthal500
metaalbewerking300fitness/vechtsport/aerobics ruimte200
gangpad150zwembad300
assemblage300kleedkamers150
laboratorium500
Parkeergarageslux
parkeervak  75
rijstrook  75
lift/trappenhuis100
Kassa/balie/betaalautomaat300

 

Lumen (lichtstroom) van een lichtbron 

Om een indicatie te geven, een overzicht van de meest voorkomende lichtbronnen met daarbij de lichtstroom in lumen.

LichtbronLumen per watt
gloeilamp15
halogeen20
spaarlamp60
TL buis (T8)70
TL buis (T5)100
LED TL110
LED PL PRO115
LED T5 PRO                                160
LED TL PRO                                160

Het is niet voor niets dat gloeilampen niet meer verkocht mogen worden. In het kader van verspilling en milieubelasting spant een gloeilamp de kroon met 15 lumen per watt. LED is de laatst ontwikkelde en tevens de meest efficiëntste lichttechniek. LED TL PRO, ontwikkeld in samenwerking met Osram en Samsung, produceert met 1 watt 160 lumen. Dit is de systeemefficiëntie van het gehele product. De Samsung LED zelf produceert met 1 Watt 172 lumen. De efficiëntie van LED zal de komende jaren verder toenemen. In april 2012 is er door wetenschappers een rendement van 254 lumen per watt behaald.

Ga naar producten